براساس تحقیقات، شروع زودهنگام کلاسها با ریتم خواب جوانان ناسازگار است و بازنگری در این سیاست ضرورت دارد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم کرمانشاه، خواب سالم مستلزم فراهم بودن شرایط متعددی شامل مدت زمان کافی، کیفیت مطلوب، زمانبندی مناسب و نظم پایدار خواب است و همچنین به عدم وجود اختلالات یا ناهنجاریهای خواب وابسته است. اما امروزه توجه چندانی به خواب سالم نمی شود و برنامه های مدارس و دانشگاه ها در برنامه ریزی های آموزشی خود الگوی خواب دانش آموزان و دانشجویان را نادیده می گیرند. کودکان از سالی که وارد مدرسه می شوند با مشکلات خواب مواجه هستند، این مشکلات شامل مواردی همچون مقاومت در برابر خوابیدن و کاهش طول مدت خواب است. خواب ناکافی و نامنظم میتواند الگوهای فعالیت طبیعی را مختل کند و به طور بالقوه بر سلامت کلی و عملکرد مدرسه تأثیر بگذارد.
به طور میانگین نوجوانان به 9 ساعت خواب شبانه نیاز دارند، اما تغییرات فیزیولوژیکی دوران بلوغ و برنامه های آموزشی مدارس مانع مهمی در کم خوابی نوجوانان هستند. بررسی ها نشان میدهند که کودکان در سن مدرسه و نوجوانان اغلب به مدت زمان خواب توصیهشده نمیرسند، که عمدتاً به دلیل شروع زودهنگام مدرسه و تأخیر در خواب تحت تأثیر عوامل سبک زندگی است. مشکلات خواب فقط مخصوص کودکی و نوجوانی نیست، بلکه در سن جوانی هم وجود دارند، نتایج یک پژوهش در ایران نشان داد که بیش از 45 درصد دانشجویان دارای کیفیت خواب نامطلوب هستند، همچنین نتایج پژوهش دیگری نشان داد که حدود 26 درصد دانشجویان از نظر رعایت بهداشت خواب و کمیت خواب در وضعیت نامطلوبی قرار دارند.
بسیاری از مدارس و دانشگاهها زمان آغاز کلاسهای آموزشی را بسیار زود در نظر میگیرند که با الگوی طبیعی خواب نوجوانان و جوانان ناسازگار است. مشکلات خواب و کمبود خواب در دانش آموزان مدارس بالا گزارش شده است، نتایج یک مطالعه نشان داد؛ برنامهریزی و زمانبندی کلاسها و فعالیتهای روزانه دانشجویان یک عامل کلیدی در تعیین کمیت و کیفیت خواب آنها است. در واقع شروع زودهنگام کلاسها، دانشآموزان را مجبور میکند زودتر از خواب بیدار شوند و با وجود اینکه گاهی اوقات زمان شروع خواب تغییر نمیکند، مدت زمان کلی خواب را کوتاه میکنند و منجر به کمبود خواب و کاهش کیفیت آن میشود. کاهش کیفیت خواب می تواند از باعث مشکلاتی از جمله فرسودگی تحصیلی و افت عملکرد تحصیلی شود.
سیاست گذاری
در دنیای امروز، تضاد عمیقی بین زمانبندی نظامهای آموزشی و ساعت بیولوژیک طبیعی دانشآموزان به وجود آمده است. ساعت آغازین کلاسهای درس در بسیاری از مدارس و دانشگاهها، با وجود شواهد علمی قوی، همچنان بر اساس معیارهای تاریخی و منطق اقتصادی تنظیم شده و نیاز فیزیولوژیک نوجوانان و جوانان به خواب بیشتر و دیرتر بیدار شدن را نادیده میگیرد. این تقابل، دانشآموزان را در معرض عواقب جدی کمخوابی مزمن قرار داده و سلامت، امنیت و عملکرد تحصیلی آنان را به مخاطره میاندازد. بنابراین، بازنگری در سیاستگذاری مربوط به زمان شروع مدارس، نه یک انتخاب، که یک ضرورت مبتنی بر شواهد برای تضمین بهزیستی نسل آینده و بهرهوری نظام آموزشی محسوب میشود.
الگوی زمانی خواب (زمانبندی خواب و بیداری) نقش مهمی در سلامت جسمی و روانی دانشآموزان و دانشجویان دارد. شروع زودهنگام کلاسها، عدم همخوانی با ریتم شبانهروزی دانشآموزان و دانشجویان، منجر به کاهش کیفیت و کمیت خواب میشود که اثرات منفی بر عملکرد تحصیلی، سلامت روان و رفتاری آنها دارد. علاوه بر این، زمانبندی دیرتر آغاز کلاسها با بهبود حضور مستمر و منظم در مدرسه، کاهش میزان تأخیر در ورود به کلاس، کاهش خوابآلودگی دانشآموزان در طول ساعات تدریس، کاهش وقوع تصادفات ناشی از خوابآلودگی در رانندگی و ارتقای عملکرد تحصیلی همراه است. این یافتهها بر اهمیت بازنگری سیاستهای زمانی مدارس به منظور نیل به بهبود سلامت و عملکرد تحصیلی دانشآموزان تأکید دارد. همچنین مزیت هائی همچون افزایش حضور در مدرسه و ارتقای سلامت جسمی و روانی را در پی دارد. در حالت کلی می توان گفت که؛ راه حل انعطاف در برنامه آموزشی میتواند به عنوان یک جایگزین عملی و قابل قبول برای شروع ثابت دیرتر مدرسه مطرح باشد، به شرطی که دانشآموزان به پیروی از برنامه خواب تشویق شوند.
توصیههایی برای سیاستگذاری و برنامه درسی
1- تأخیر در شروع مدارس و دانشگاهها: تنظیم زمان شروع به کار مدارس و دانشگاهها به ساعات دیرتر صبح برای هماهنگی بهتر با ریتمهای شبانهروزی نوجوانان و جوانان و تسهیل خواب طولانیتر و مداومتر. به طور مثال؛ آموزش و پرورش می تواند دستورالعملهایی را برای همه مدارس صادر کند تا زمان شروع کلاسها زودتر از 8:30 صبح نباشد.
2- محدود کردن فعالیتهای اواخر شب: برنامهریزی فعالیتهای فوق برنامه و دانشگاهی برای جلوگیری از طولانی شدن بیش از ساعت 9 تا 10 شب برای جلوگیری از تأخیر در شروع خواب و کاهش مدت خواب.
3- آموزش بهداشت خواب در مدارس و دانشگاه ها: گنجاندن آموزش بهداشت خواب در برنامههای درسی مدارس و دانشگاهها برای افزایش آگاهی از اهمیت خواب و ترویج رفتارهای سالم خواب.
4- استفاده از آموزش آنلاین: استفاده از آموزش آنلاین و ترکیبی برای ایجاد انعطافپذیری در مدیریت برنامههای روزانه و زمان خواب دانشجویان.
5- نظارت و حمایت از رفاه دانشجویان: ایجاد سیستمهایی برای ارزیابی الگوهای خواب دانشجویان و ارائه مشاوره یا مداخله برای افرادی که در معرض خطر کمبود خواب یا اختلالات خواب هستند.
6- تشویق به الگوهای خواب سالم: آموزش دانشجویان و اساتید در مورد اهمیت نظم خواب در کنار مدت زمان برای موفقیت تحصیلی و سلامت عمومی
7- اصلاح سبک زندگی: آموزشهای لازم به خانوادهها در خصوص اصلاح سبک زندگی انجام گیرد.